Langs de Ratumse Beek, Auteur: AGNES AMELINK (Dagblad Trouw)

Voor de fietsroutekaart klik hier!

Was dat hare majesteit de ijsvogel? Er bestaan in de omgeving van Winterswijk diverse routes, ook langere dan de hier beschreven tocht van 25 km, maar dikwijls overschrijden ze de grens; in dat geval is een geldig paspoort vereist. Winterswijk is een aardig plaatsje met o.a. het Mondriaanhuis, streekmuseum Freriks, de gerestaureerde synagoge en het standbeeld van verzetsstrijdster 'Tante Riek'.

We zetten onze fietsen tegen het bruggetje over de Ratumse Beek en op hetzelfde moment scheert een oranje-achtige schicht weg over het water. Was dat hare majesteit de ijsvogel? Sinds ik een paar jaar geleden The Kingfisher zag (een mooie, sentimentele Britse tv-film uit 1983 met Rex Harrison, Wendy Hiller en vooral Cyril Cusack als jaloerse butler) hoop ik in stilte op een ontmoeting.

"Het is heel goed mogelijk dat het er een was", zegt Trouws huis-vogelaar Guus als ik hem verslag uitbreng. "De ijsvogel kan heel slecht tegen de kou (anders dan zijn naam doet vermoeden) dus na strenge winters is de populatie altijd behoorlijk uitgedund, maar op het ogenblik zijn er in Nederland wel zo'n tweehonderd paartjes. En bij die beken komen ze beslist voor. Als je er een wilt zien is het een kwestie van op een bruggetje gaan zitten en wachten. Het is wel gemakkelijk als je hun geluid herkent. Een heel hoog fluitje."

De brug waartegen onze fietsen leunen bevindt zich aan de rand van het Tenkinkbos. Volgens de gids van de KNNV-vereniging voor veldbiologie bestaat op dit punt de mogelijkheid een wandeling te maken. Maar het pad tussen beek en masveld is dichtgegroeid met brandnetels. Het onkruid staat bijna net zo hoog als de mas die het beloofde zicht op scholtehuis (hereboerderij) Tenkink beneemt. Aan de overzijde van het snelstromende watertje is het bos wel begaanbaar. Het ruikt er lekker gronderig. En er zijn, dankzij de nattigheid deze zomer, al heel veel paddestoelen. Tegen een boom die we elders onderweg tegenkomen groeien de elfenbankjes wel vier meter hoog.

De natuurfietsroute langs de Ratumse Beek ten oosten van Winterswijk is niet lang, maar noodt dikwijls tot afstappen. De veldbiologen hebben een heldere toelichting geschreven. Soms gaat door de wetenswaardigheden de richtinginformatie zelfs verloren. De eerste maal dat we de beek-zelf in het vizier krijgen bestuderen we zo enthousiast de bast van de haagbeuk, dat we de aanwijzing dat we naar rechts moeten (van de beek af!) over het hoofd zien. Gelukkig hebben we deze dwaling spoedig in de gaten.

Het duurt hierna even voor de beek zich opnieuw aandient. Maar het tochtje door het afwisselende, licht glooiende landschap met veel Saksische boerderijen is plezierig genoeg. Anders dan in Drenthe, waar de overheid haar fietsvriendelijkheid met kilometers asfalt heeft benadrukt, rijd je hier hele stukken over zand en gras. Dat heeft veel charme, zolang de atb'ers deze streek nog niet hebben ontdekt. Wij zagen er geeneen. Wel passeerden we een golfterrein, vlak voor we ter hoogte van de familie Sloetjes de verharde weg mochten verlaten.

We trappen rustig door, langs het zestig jaar oude hertenkamp Boeijink, vervolgens speurend naar de boerderijen Illeberg, De Koster en Gellink.

Tevergeefs, want plotseling staan we aan de landsgrens. Wij, EG-onderdanen kunnen erover, maar de waarschuwing van de mevrouw bij de VVV in Winterswijk klinkt nog na in onze oren: als u daarginds iets overkomt en u kunt geen paspoort tonen dan heeft u een probleem.

Rechtsomkeert dus maar, langs de scholtegoederen Hesselink en Tenkink.

Dikke huizen van rijke boeren. Oude Achterhoekers spreken niet zo respectvol over deze hereboeren uit het verleden; velen behandelden hun pachters slecht.

Na het keerpunt bij het Tenkinkbos blijft de route in de buurt van de beek. De Ratumse Beek behoort met onder meer de Willinkbeek, de Boven Slinge en de Vennewertloosbeek tot de zeldzame overblijfselen van een heel systeem van beken, dat al in de middeleeuwen door boeren werd aangelegd. Het is hier nog schoon. We kunnen het deze morgen prachtig zien aan de vele 'schaatsenrijdertjes' die op het wateroppervlak bezig zijn. Zou het water met olie, mest of wasmiddelen vervuild zijn, dan zouden de beestjes naar beneden zakken en verdrinken. De zon is zo vriendelijk de bewegingen van de waterwantsen op de zanderige beekbodem te projecteren. Driemaal uitvergroot tonen de schaduwen dat de veldbiologen het precies goed hebben opgeschreven: "De lange middenpoten gebruiken ze als roeispanen, de achterpoten slepen als een soort roer over het water". Erg hard vooruit gaan ze niet. Ze roeien tegen de stroom in en zo blijven ze keurig op hun plaats in de zon.